Melazma Neden Oluşur ve Neden Tekrarlar?

Melazma Neden Oluşur ve Neden Tekrarlar?

Melazma tedavisinde en sık karşılaştığımız sorulardan biri şudur:

“Lekelerim geçmişti, neden tekrar çıktı?”

Çünkü melazma yalnızca cilt yüzeyinde biriken pigmentten ibaret değildir. Genetik yatkınlık, güneş ve görünür ışık maruziyeti, hormonal faktörler ve ciltte zaman içerisinde gelişen farklı biyolojik değişikliklerin birlikte rol oynadığı kronik ve tekrarlama eğilimi yüksek bir pigmentasyon problemidir.

Bu nedenle melazmada amaç yalnızca mevcut lekeleri açmak değil, hastalığın tekrarını mümkün olduğunca kontrol altında tutmaktır.

Melazma nedir?

Melazma özellikle yüz bölgesinde ortaya çıkan, düzensiz sınırlı kahverengi veya gri-kahverengi renk değişiklikleriyle karakterize edinilmiş bir hiperpigmentasyon bozukluğudur.

En sık alın, yanaklar, üst dudak ve çene gibi güneşe açık bölgelerde görülür ve genellikle iki taraflı, simetrik bir dağılım gösterir.

Kadınlarda daha sık görülmekle birlikte erkeklerde de gelişebilir.

Melazma neden oluşur?

Melazmanın tek bir nedeni yoktur.

Hastalığın gelişiminde genetik yatkınlık, ultraviyole ışınları, görünür ışık ve hormonal faktörler başta olmak üzere birçok mekanizmanın birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

Bu nedenle aynı miktarda güneşe maruz kalan iki kişiden birinde melazma gelişirken diğerinde hiç görülmeyebilir.

Güneş melazmayı neden artırır?

Ultraviyole ışınları melanositleri, yani pigment üreten hücreleri uyararak melanin üretiminin artmasına neden olabilir.

Ancak günümüzde melazmanın yalnızca UVB ışınlarıyla ilişkili olmadığını biliyoruz.

UVA ve özellikle bazı cilt tiplerinde görünür ışık da pigmentasyonu tetikleyebilir. Bu nedenle melazmada düzenli ve geniş spektrumlu güneş koruması tedavinin temel parçalarından biridir.

Uygun hastalarda görünür ışığa karşı ek koruma sağlayabilen demir oksit içeren renkli güneş koruyucular da tercih edilebilir.

Hormonların etkisi var mı?

Evet.

Melazmanın gebelik sırasında ortaya çıkabilmesi veya hormonal kontraseptif kullanımıyla ilişkili olabilmesi, hormonal faktörlerin hastalığın gelişiminde rol oynadığını gösterir.

Östrojen ve progesteron başta olmak üzere hormonal sinyallerin melanosit aktivitesini etkileyebildiği düşünülmektedir.

Ancak melazması olan her kadında hormonal bir bozukluk olduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle yalnızca melazma varlığı nedeniyle herkese rutin hormon testleri yapılması gerekli değildir. Eşlik eden klinik bulgular varsa değerlendirme buna göre planlanmalıdır.

Melazma yalnızca pigment problemi midir?

Hayır.

Son yıllardaki çalışmalar melazmalı ciltte yalnızca melanin artışı olmadığını gösteriyor.

Kronik güneş hasarıyla ilişkili dermal ekstrasellüler matriks değişiklikleri, bazal membran değişiklikleri, mast hücreleri ve vasküler yapıdaki artışlar da melazmanın biyolojisinin bir parçası olabilir.

Bu nedenle melazmayı yalnızca “fazla pigmenti ortadan kaldırmamız gereken bir leke” olarak görmek eksik bir yaklaşımdır.

Bu karmaşık yapı, hastalığın neden tedaviye dirençli ve tekrarlayıcı olabildiğini de kısmen açıklıyor.

Melazma neden tekrarlar?

Çünkü tedaviyle mevcut pigmenti azaltabiliriz ancak kişinin melazmaya olan biyolojik yatkınlığını tamamen ortadan kaldıramayız.

Tedavi sonrasında güneş ve görünür ışık maruziyeti devam edebilir. Hormonal etkiler sürebilir ve pigment üretmeye yatkın melanositler yeniden aktive olabilir.

Bu nedenle melazmada başarılı bir tedaviden sonra bile lekeler zaman içerisinde tekrar belirginleşebilir.

Tekrarlama, her zaman uygulanan tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Melazmanın kronik doğasının bir parçasıdır.

Isı melazmayı artırır mı?

Melazması olan kişiler sıcak havalarda lekelerinin arttığını sıkça ifade eder.

Isı ve melazma arasındaki olası ilişkiyi açıklayan biyolojik mekanizmalar ve bazı gözlemler bulunmakla birlikte, UV ve görünür ışık için sahip olduğumuz kanıt kadar güçlü klinik veri henüz yoktur.

Bu nedenle “sıcak ortam kesin olarak melazma yapar” şeklinde bir genelleme yapmak doğru değildir.

Ancak güneşli ve sıcak dönemlerde artan ışık maruziyeti, melazmanın belirginleşmesine önemli ölçüde katkıda bulunabilir.

Melazma tedavisinde neden tek bir yöntem yeterli olmayabilir?

Melazmanın oluşumunda birden fazla mekanizma rol oynadığı için tedavisi de çoğu zaman çok yönlüdür.

Tedavinin temelini düzenli fotoproteksiyon oluşturur.

Bunun yanında uygun hastalarda hidrokinon, azelaik asit, retinoidler, traneksamik asit veya farklı pigment düzenleyici tedaviler kullanılabilir.

Kimyasal peeling, mikroiğneleme, lazer ve ışık sistemleri ise seçilmiş hastalarda tedavi planına eklenebilir.

Ancak özellikle agresif lazer ve enerji bazlı uygulamalar bazı hastalarda inflamasyonu ve postinflamatuvar pigmentasyonu artırabileceği için dikkatli kullanılmalıdır.

Melazma tamamen geçer mi?

Melazmada “bir kez tedavi edelim ve bir daha hiç oluşmasın” beklentisi çoğu zaman gerçekçi değildir.

Tedaviyle lekelerde belirgin açılma ve uzun süreli kontrol sağlanabilir. Ancak melazmanın tekrarlama eğilimi nedeniyle idame tedavisi ve düzenli fotoproteksiyon çoğu hastada önemlidir.

Bu nedenle tedavi bittikten sonra güneş korumasını bırakmak veya tüm bakım planını sonlandırmak lekelerin yeniden belirginleşmesine katkıda bulunabilir.

Sonuç: Melazmada asıl hedef nedir?

Melazma kronik, çok faktörlü ve tekrarlama eğilimi olan bir pigmentasyon problemidir.

Bu nedenle tedavinin başarısını yalnızca “leke tamamen kayboldu mu?” sorusuyla değerlendirmek doğru değildir.

Amaç mevcut pigmentasyonu azaltırken yeni pigment oluşumunu baskılamak, tetikleyicileri kontrol etmek ve elde edilen sonucu mümkün olduğunca uzun süre korumaktır.

Melazma tedavisinde en önemli noktalardan biri de budur:

Melazmayı yalnızca silmeye değil, uzun vadede yönetmeye çalışırız.