Kaşıntının Altında Hangi Hastalıklar Olabilir?

Kaşıntının Altında Hangi Hastalıklar Olabilir?

Kaşıntı, dermatoloji pratiğinde en sık karşılaştığımız şikâyetlerden biridir.

Bazen neden birkaç günlük cilt kuruluğu veya temas edilen bir ürün olabilirken, bazen egzama, ürtiker veya başka bir dermatolojik hastalığın belirtisi olabilir. Daha nadiren ise kaşıntının altında cilt dışındaki sistemik hastalıklar bulunabilir.

Bu nedenle özellikle uzun süren kaşıntıda önemli olan yalnızca kaşıntıyı baskılamak değil, neden kaşındığınızı belirlemektir.

Kaşıntının en sık nedeni nedir?

Kaşıntının çok sayıda nedeni vardır ancak dermatoloji pratiğinde öncelikle cilt kaynaklı nedenler değerlendirilir.

Cilt kuruluğu özellikle ileri yaşlarda ve kuru-soğuk hava koşullarında oldukça sık kaşıntıya neden olabilir.

Bunun dışında atopik dermatit, kontakt dermatit, ürtiker, psoriasis ve çeşitli enfeksiyonlar kaşıntıyla seyredebilir.

Dolayısıyla kaşıntı tek başına bir hastalık değil, birçok farklı durumda ortaya çıkabilen bir belirtidir.

Cilt kuruluğu gerçekten bu kadar kaşıntı yapabilir mi?

Evet.

Özellikle cildin çok kuru olduğu kişilerde belirgin bir döküntü olmadan bile yaygın kaşıntı görülebilir.

Sıcak ve uzun duşlar, sık sabun veya temizleyici kullanımı, düşük nemli ortamlar ve yaşla birlikte cilt bariyerinde meydana gelen değişiklikler kuruluğu artırabilir.

Bu kişilerde uygun temizleme alışkanlıkları ve düzenli nemlendirme kaşıntının kontrolünde oldukça önemli olabilir.

Kaşıntı alerji anlamına mı gelir?

Her zaman değil.

“Alerjim var, o yüzden kaşınıyorum” oldukça sık duyduğumuz bir yorumdur ancak kaşıntının nedenlerinden yalnızca bazıları alerjik mekanizmalarla ilişkilidir.

Örneğin alerjik kontakt dermatitte cildin temas ettiği belirli bir maddeye karşı gelişen bağışıklık yanıtı kaşıntılı egzamaya neden olabilir.

Ürtiker de yoğun kaşıntıyla seyredebilir ancak kronik ürtikerin büyük bölümünde klasik anlamda belirli bir yiyecek veya dış alerjen sorumlu değildir.

Bu nedenle her kaşıntıda geniş kapsamlı “alerji testleri” yaptırmak doğru bir yaklaşım değildir.

Enfeksiyonlar kaşıntı yapabilir mi?

Evet.

Öneğin uyuz, özellikle geceleri artabilen yoğun kaşıntının önemli nedenlerinden biridir.

Aynı evde yaşayan başka kişilerde de kaşıntının başlaması, el parmak araları ve el bilekleri gibi tipik bölgelerde lezyonların bulunması tanı açısından ipucu olabilir.

Bazı mantar enfeksiyonları da bölgesel kaşıntıya neden olabilir.

Ancak yalnızca kaşıntının şekline bakarak enfeksiyon tanısı koymak mümkün değildir; deri muayenesi gerekir.

Kaşıntının altında cilt dışı bir hastalık olabilir mi?

Evet, özellikle yaygın ve uzun süren, belirgin bir deri döküntüsüyle açıklanamayan kaşıntılarda sistemik nedenler de değerlendirilmelidir.

Kronik böbrek hastalıkları, bazı karaciğer ve safra yolu hastalıkları, tiroit bozuklukları ve demir eksikliği gibi durumlar kaşıntıyla ilişkili olabilir.

Daha nadiren bazı hematolojik hastalıklarda da kaşıntı görülebilir.

Ancak burada önemli bir nokta var: Kaşıntısı olan herkeste sistemik bir hastalık olduğu düşünülmemelidir.

Hangi tetkiklerin gerekli olduğu; kişinin yaşı, öyküsü, muayene bulguları, kullandığı ilaçlar ve eşlik eden belirtilere göre belirlenmelidir.

İlaçlar kaşıntıya neden olabilir mi?

Evet.

Bazı ilaçlar döküntüyle birlikte veya bazen belirgin bir deri bulgusu olmadan kaşıntıya neden olabilir.

Bu nedenle özellikle yeni başlayan kaşıntıda yakın zamanda başlanmış ilaçlar ve takviyeler sorgulanmalıdır.

Ancak kullanılan bir ilacın kaşıntıya neden olduğu düşünülüyorsa ilaç hekime danışılmadan kesilmemelidir.

Stres kaşıntıyı artırabilir mi?

Evet.

Sinir sistemi ile deri arasındaki ilişki nedeniyle psikolojik stres bazı kaşıntılı deri hastalıklarını kötüleştirebilir ve kaşıntı algısını artırabilir.

Üstelik kaşımak cildi tahriş ettikçe daha fazla kaşıntı oluşabilir. Böylece kaşıntı–kaşıma döngüsü gelişebilir.

Ancak uzun süren kaşıntıyı yalnızca strese bağlamadan önce dermatolojik ve gerekli durumlarda sistemik nedenlerin değerlendirilmesi gerekir.

Döküntü olmadan kaşıntı neden olur?

Bu, dermatolojik değerlendirmede önemli bir ayrımdır.

Bazen başlangıçta görünür bir deri hastalığı yoktur ve ciltte gördüğümüz çizikler, kabuklanmalar veya yaralar yalnızca kişinin kaşımasına bağlı olarak sonradan oluşmuştur.

Bu durumda cilt kuruluğu, kullanılan ilaçlar, sistemik hastalıklar ve bazı nörolojik nedenler dahil daha geniş bir değerlendirme gerekebilir.

Bu nedenle dermatolog için önemli sorulardan biri şudur: “Önce döküntü mü başladı, yoksa önce kaşıntı mı?”

Kaşıntıda hangi testler yapılır?

Her kaşıntısı olan kişiye aynı kan testlerinin yapılması gerekmez.

Öncelikle ayrıntılı öykü ve deri muayenesi yapılır. Gerekli görülürse tam kan sayımı, demir parametreleri, böbrek, karaciğer ve tiroit fonksiyonları gibi tetkikler kişinin klinik durumuna göre planlanabilir.

Bazı hastalarda ise deri biyopsisi, kontakt alerji için yama testi veya farklı incelemeler gerekebilir.

Tetkik, kaşıntının kendisine değil olası nedenine göre seçilmelidir.

Ne zaman dermatoloğa başvurmalı?

Kaşıntı birkaç haftadan uzun sürüyorsa, uykudan uyandıracak kadar şiddetliyse, giderek artıyorsa veya günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa değerlendirilmesi uygun olur.

Özellikle belirgin bir döküntü olmadan tüm vücutta devam eden kaşıntı, yeni başlayan ve açıklanamayan şiddetli kaşıntı veya beraberinde başka genel belirtilerin bulunması durumunda nedenin araştırılması önemlidir.

Sonuç: Kaşıntının nedeni nasıl bulunur?

Kaşıntı bazen basit bir cilt kuruluğundan kaynaklanabilir, bazen ise tedavi edilmesi gereken dermatolojik veya daha nadiren sistemik bir hastalığın belirtisi olabilir.

Bu nedenle çözüm her zaman antihistaminik kullanmak veya “alerji testi” yaptırmak değildir.

Önce kaşıntının nerede başladığına, ciltte hangi bulguların eşlik ettiğine, ne kadar süredir devam ettiğine ve başka belirtilerin olup olmadığına bakmak gerekir.

Çünkü kaşıntıyı doğru tedavi etmenin ilk adımı, kaşıntının kendisini değil nedenini bulmaktır.